Ruiny Kościoła w Trzęsaczu

Ruiny kościoła w Trzęsaczu – historia świątyni pochłoniętej przez morze

Ruiny kościoła św. Mikołaja w Trzęsaczu to jeden z najbardziej znanych zabytków polskiego wybrzeża Bałtyku. Gotycka świątynia wzniesiona na przełomie XIV i XV wieku zastąpiła wcześniejszy drewniany kościół z XII stulecia. Budowla powstała w centralnym punkcie wsi, około dwóch kilometrów od linii brzegowej morza, na najwyższym wzniesieniu terenu. Kościół był jednonawową budowlą wzniesioną na planie prostokąta o wymiarach 23 na 9 metrów, z pięciobocznym prezbiterium i ceglanymi murami ułożonymi na fundamentach z kamieni polnych.

Początkowo świątynia należała do katolików, lecz po reformacji w 1534 roku została przejęta przez ewangelików. W XVII wieku kościół wyremontowano i wyposażono w renesansowe oraz barokowe stalle, ambonę, chrzcielnicę i ołtarze. W 1650 roku dobudowano drewnianą wieżę, która przetrwała do 1818 roku. Niestety, podczas wojny siedmioletniej w XVIII wieku kościół został ograbiony przez wojska rosyjskie, tracąc wiele cennych elementów wyposażenia.

Największym wrogiem świątyni okazało się morze. Zjawisko abrazji, czyli podmywania brzegu przez fale, systematycznie przybliżało linię klifu do budynku. W 1750 roku odległość wynosiła jeszcze 58 metrów, w 1820 roku – zaledwie 13 metrów, a w 1868 roku kościół stał już metr od krawędzi urwiska. Mimo to nabożeństwa odprawiano aż do 2 marca 1874 roku, kiedy świątynia została ostatecznie zamknięta. Wyposażenie przeniesiono do innych kościołów – barokowy ołtarz trafił do nowo wybudowanej świątyni Miłosierdzia Bożego w Trzęsaczu, a gotyckie elementy do kościołów w Rewalu i Kamieniu Pomorskim. Dziś ruiny należą do najpopularniejszych atrakcji Trzęsacza, przyciągając turystów fascynującą historią i dramatycznym położeniem na krawędzi klifu.

Ruiny kościoła w Trzęsaczu – walka z żywiołem

Po zamknięciu kościoła jego losy były przesądzone. W nocy 9 marca 1900 roku runął pierwszy fragment ściany, a w kwietniu 1901 roku do morza wpadła cała północna ściana świątyni. Kolejne lata przyniosły dalsze osunięcia – w 1909 roku runął wschodni szczyt, w 1913 zachodnie ramię, w 1922 wejście do kościoła, a w 1930 fragment prezbiterium. Stopniowo z okazałej budowli pozostawała coraz mniejsza część. Ostatnie poważne osunięcie miało miejsce 1 lutego 1994 roku, gdy do morza wpadła połowa ściany południowej.

Dopiero w 2001 roku władze gminy Rewal wraz z firmą Stabilator podjęły kompleksowe działania zabezpieczające. U podstawy klifu wykonano 80-metrową opaskę z gabionów wypełnionych kamieniem, która powstrzymała dalszą erozję. Pod ruinami kościoła w Trzęsaczu wykonano nowy fundament wzmocniony dwoma pionowymi kolumnami wapienno-cementowymi oraz ukośną kotwą gruntową, każda o długości 15 metrów. Dzięki tym pracom ostatni fragment kościoła – południowa ściana o długości 12 metrów i wysokości 6 metrów – została zabezpieczona przed dalszym zniszczeniem.

Przy ruinach kościoła w Trzęsaczu wybudowano nowoczesną platformę widokową oddaną do użytku w 2009 roku. Stalowo-żelbetowa konstrukcja ma długość 36,6 metra i wznosi się 20 metrów nad poziom morza. Zapewnia bezpieczne zejście na plażę i umożliwia podziwianie zabytku z różnych perspektyw. Przy ścianie kościoła ustawiono wykonaną przez rzeźbiarza Stanisława Motykę brązową makietę świątyni w pierwotnej formie, która pomaga wyobrazić sobie jej dawną wielkość.

Trzęsacz ruiny kościoła – jak dojechać i zwiedzać

Ruiny kościoła znajdują się w centrum Trzęsacza przy ulicy Klifowej, niedaleko głównego deptaka miejscowości. Wstęp do ruin jest bezpłatny i dostępny przez cały rok. Platforma widokowa również jest bezpłatna i otwarta dla turystów. Zabytek można podziwiać zarówno z góry, jak i spacerując plażą u stóp klifu, skąd widok na samotną ścianę górującą nad morzem robi szczególne wrażenie.

Dojazd do Trzęsacza jest łatwy – miejscowość znajduje się około 6 kilometrów na zachód od Rewala. W centrum dostępne są parkingi, gdzie można pozostawić samochód. Najbliższy parking znajduje się przy ulicy Klifowej w odległości krótkiego spaceru od ruin. Warto połączyć zwiedzanie zabytku z wizytą w Multimedialnym Muzeum Trzęsacza – MuzeON, które znajduje się około 50 metrów od ruin przy tej samej ulicy. Muzeum opowiada historię kościoła i walki z morskim żywiołem.

Przy ruinach Kościoła w Trzęsaczu warto zwrócić uwagę na pomnik Zielenicy – syreny związanej z legendą o powstaniu ruin. Według podania bogini morza została wyłowiona przez rybaków i uwięziona przez miejscowego proboszcza, gdzie zmarła z tęsknoty. Od tej pory jej ojciec Bałtyk miał zsyłać coraz większe fale, by odzyskać ciało córki pochowane na przykościelnym cmentarzu. W pobliżu ruin znajduje się także nowy kościół Miłosierdzia Bożego z 1880 roku, gdzie można zobaczyć barokowy ołtarz przeniesiony z gotyckiej świątyni.

Ruiny Kościoła w Trzęsaczu — Lokalizacja